Czytelnia

Zespół ADHD i ADD

Napisał Kazimierz Smyk

Artykuł przedstawia krótką charakterystykę zaburzeń ADD i ADHD oraz efekty terapii Neurofeedback w opisanych zespołach. W skrócie przedstawiono dane naukowe porównujące efekty terapii farmakologicznej z terapią Neurofeedback.

 

Profesor Lubar, światowy autorytet w sprawach ADHD, wyróżnia 3 formy ADHD:

  1. z hiperaktywnością - ADHD lub ADD+
  2. bez hiperaktywności - ADD lub ADD-
  3. typ mieszany.

Są to zaburzenia charakteryzujące się występowaniem co najmniej 3 głównych (osiowych) objawów:

  1. nadpobudliwości psychicznej i ruchowej;
  2. zaburzeń koncentracji i uwagi;
  3. zaburzeń emocjonalnych w postaci impulsywności (agresja, wybuchowość).

Nadpobudliwość psychoruchowa

  • nadmierna ruchliwość nie połączona z wykonywanymi zadaniami (chaotyczna);
  • bieganie, poszukiwanie bodźców, wrażeń;
  • "wiercenie" się na lekcji, bieganie, obgryzanie długopisu.

Zaburzenia koncentracji i uwagi

  • krótki czas skupienia uwagi, łatwe rozpraszanie uwagi i myśli;
  • nieumiejętność wybrania priorytetu (tego co jest najważniejsze w danej chwili);
  • trudny kontakt z nauczycielem i rówieśnikami;
  • zapominanie rzeczy, lekcji, zdarzeń;
  • gubienie istotnych rzeczy: klucze, książki itp.

Impulsywność

  • brak przewidywania następstw swoich działań;
  • rozpoczynanie zadania bez wcześniejszego zapoznania się z jego treścią (instrukcją);
  • gadatliwość, włączanie się do odpowiedzi bez udzielania głosu;
  • wtrącanie się do wypowiedzi nauczyciela;
  • nieustanne domaganie się odpowiedzi na pytania;
  • duża wypadkowość z powodu wtargnięcia na jezdnię bez rozeznania sytuacji.

Częstość występowania: w USA - 7%; na świecie do 29% (Barkley 1998).

Zespół ma uwarunkowania genetyczne.

Cechy neurofizjologiczne ADHD

  • obniżona aktywność okolicy czołowo-centralnej, wyrażająca się w postaci nasilenia fal wolnych theta a nawet delta;
  • obniżona aktywność lewego płata czołowego;
  • obniżona aktywność lewej półkuli;
  • niedobór dopaminy w lewej półkuli;
  • zazwyczaj nasilona aktywność prawej półkuli;
  • nadmiar noradrenaliny w półkuli prawej.

Ostatnio wyróżniono jeszcze drugi typ zaburzeń w postaci nasilonego pobudzenia płatów czołowych, wyrażającego się w postaci zachowań agresywnych, kompulsywnych (przymusowe wykonywanie pewnych (najczęściej mało ważnych czynności)) i buntownicze Chabot (2001).

Leczenie farmakologiczne

Powszechnie stosowanymi lekami w ADD i ADHD są psychostymulatory takie jak: Ritalin, Concerta, Methylin, Dexedrine, i Adderal. Leczenie farmakologiczne jest skuteczne w 50% u małych dzieci i ok. 75% w wieku szkolnym i wykazuje skuteczność jedynie w czasie pobierania leków. Leki te działają dość krótko: 3-4 godziny (Ritalin), Dexedryna ok. 8 godzin (Lubar 2003).

Ponadto leczenie farmakologiczne powoduje szereg efektów ubocznych w postaci:

  • bólów, lęków, drażliwości;
  • zaburzeń żołądkowo - jelitowych;
  • bezsenności;
  • opóźnienia lub zahamowania wzrostu;
  • problemów sercowo-naczyniowych;
  • zespołu tików (z. Tourett'a) (Goldstein i Goldstein 1990).

Stwierdzono, że 30-70% dzieci z ADHD "przechodzi" z symptomami w życie dorosłe.

Nie stwierdzono poprawy w leczeniu farmakologicznym w:

  • czytaniu;
  • skłonności do hazardu;
  • uczenia się, z wyjątkiem poprawy uwagi;
  • redukcji zachowań antyspołecznych;
  • konfliktów z prawem (Fox i wsp. 2005).

Efekty terapii neurofeedback

Lubar ocenia skuteczność terapii neurofeedback w zespołach ADHD na 90 % (Thomson i Thomson 2006).

Chartier i Kelly (1991) analizując dane po przeprowadzonej terapii neurofeedback w zespołach ADD/ADHD w grupie 200 dzieci, stwierdzili istotną "dramatyczną" poprawę kliniczną.

Gaddes i Edgell (1994) - istotny wzrost IQ w standaryzowanych testach oraz poprawę w zachowaniu dzieci. W/w efekty opisali oni jako długotrwałe.

Linden i wsp. (1996) - 40 sesji neurofeedback w grupie pacjentów z ADHD, porównali z grupą kontrolną. Wzrost IQ i redukcja objawów ADHD.

Monastra (2002) przebadał 100 pacjentów w 2 grupach:

  1. leczonej farmakologiczne Ritalinem;
  2. leczonej tylko za pomocą neurofeedback.

W obu grupach uzyskano podobne wyniki po zakończeniu terapii.

Jednak po upływie roku:

  1. grupa leczona za pomocą neurofeedback utrzymywała poprawę wyników w teście TOVA i w analizie ilościowej EEG (QEEG);
  2. grupa leczona farmakologicznie nie utrzymywała pozytywnych efektów ani w teście TOVA, ani w QEEG.


Piśmiennictwo:

  1. Barkley, R.A. (1998). Attention deficit hyperactivity disorder. A handbook for diagnosis and treatment (2 nd ed.), New York, Guilford.
  2. Chabot R.J. et al. (2001). The clinical role of computerized EEG in the evaluation and treatment of learning and attention disorders in children and adolescents. J. Neuropsychiatry and Clinical Neurosciences, 13(2), 171-86.
  3. Lubar, J. (2003). Neurofeedback for the management of attention deficit disorders. Biofeedback. Schwartz, M.S. and Andrasik, F. (eds), Guilford Press, 409-437.
  4. Goldstein S. and Goldstein, M. (1990). Managing attention disorders in children: A guide for practitioners. New York, Willey.
  5. Fox, D.J. et al. (2005). Neurofeedback: An alternative and efficacious treatment for attention deficit hyperactivity disorder. Appl. Psychophysiol. Neurofeedback, 30, 4, 365-373.
  6. Thompson, M. And Thompson, L. (2003). The neurofeedback book. The Association for Applied Psychophysiology and Biofeedback, Wheat Ridge, Colorado, USA.
  7. Chartier G. and Kelly N. (1991) Neurofeedback treatment of attention deficit-hyperactivity disorder. Grand Rounds Presentation, Rex Hospital, Raleigh. NC.
  8. Gaddes W.M. and Edgel D. (1994) Learning disabilities and brain function. New York: Springer-Verlag.
  9. Linden M. et al. (1996) A controlled study of the effects of EEG biofeedback on cognition and behaviour of children with attention deficit disorder and learning disabilities. Biofeedback and Self Regulation, 2, 35-49.
  10. Monastra V.J. et al. (2002) The effects of stimulant therapy, EEG biofeedback and parenting style of the primary symptoms of attention-deficit hyperactivity disorder. Applied Psychophysiology and Biofeedback, 27, 231-249.
  11. Rossiter T.R. and La Vaque T.J. (1995) A comparison of EEG biofeedback and psychostimulants in treating attention deficit hyperactivity disorders. Journal of Neurotherapy, 1, 48-59.

Źródło: http://www.eegsk.com/adhd-add.html

 

 

EEG Biofeedback - metoda neuroterapii instrumentalnej
dr n.med MICHAELA PAKSZYS.

Biofeedback służy do optymalizacji czynności bioelektrycznej mózgu, celem osiągnięcia usprawnienia działania przy równoczesnej relaksacji

EEG Biofeedback (z ang.EEG - elektroencefalograf, biofeedback - biologiczne sprzężenie zwrotne) jest metodą opartą na bioregulacyjnych możliwościach mózgu z wykorzystaniem sprzężenia zwrotnego. Służy do optymalizacji czynności bioelektrycznej mózgu celem osiągnięcia usprawnienia działania przy równoczesnej relaksacji.

Z zapisu elektroencefalograficznego można uzyskać wiele informacji o stanie fizjologicznym (czuwanie, senność, sen) czy emocjonalnym (napięcie psychiczne, relaksacja), bowiem stany fizjologiczne i częściowo i emocjonalne łączą się ze szczególnymi wzorcami bioelektrycznymi.

Czynność bioelektryczna mózgu zmienia się w zależności od wieku, stanu fizjologicznego, jak również w zależności od różnych czynników wewnętrznych i zewnętrznych. W stanie czuwania zrelaksowanego, przy oczach zamkniętych istnieje u osoby dorosłej zróżnicowanie przestrzenne zapisu EEG, polegające na występowaniu w tylnych okolicach mózgu czynności rytmicznej alfa o zakresie 8-12 Hz, a w przednich czynności (rytmu) beta o zakresie powyżej 13 Hz. Po otwarciu oczu rytm alfa w tylnych okolicach ulega zablokowaniu i pojawia się czynność szybka beta. Niskonapięciowa. Taki obraz daje wizualna ocena zapisu w analogowym klasycznym aparacie EEG. Do oceny funkcji psychicznych nowe możliwości stwarzają komputerowe techniki obliczeniowe, wprowadzając do analizy ogromne liczby zmiennych oraz korelacje ich wzajemnych zależności w różnych miejscach układu nerwowego.

W czasie treningu EEG Biofeedback:

Zmiana neurofizjologicznych i psychofizjologicznych składowych czynności mózgu odbywa się za pomocą działań psychologicznych. EEG Biofeedback należy do metod neuroterapii instrumentalnej, wykorzystuje się przy tym analogowe i cyfrowe komputerowe badanie EEG.

Aparatura do EEG Biofeedbacku jest wzbogaconym o opcję treningową i przystawkę dla sprzężenia zwrotnego aparatem EEG. Składa się z 2 systemów EEG, 2 monitorów dla lekarza i dla pacjenta oraz głowicy EEG z elektrodami. Lekarz zakłada wg potrzeb 2 lub więcej elektrod trenowanemu na czaszkę wg metody 10-20, symetrycznie nad obu półkulami mózgu oraz 2 elektrody uszne. Badana czynność bioelektryczna jest wzmacniania i zapisywana analogowo. Podlega obróbce cyfrowej celem klasyfikacji do poszczególnych pasm częstotliwości fal mózgowych.

Pasma są prezentowane liczbowo i graficznie na monitorze lekarza, zaś pacjent obserwuje na swoim monitorze przetworzony przez odpowiednie oprogramowanie efekt: zapis graficzny wideogry. Trenujący widzi czynność bioelektryczną swojego mózgu pod postacią samochodu, samolotu, piłki czy rzeki w ruchu i uczestniczy w grze wyłącznie przez własne myśli bez klawiatury czy manipulatora - kieruje samochodem, samolotem, piłką, rzeką siła woli. Polecenia, które w innych sytuacjach łączą się z ruchem rąk, są odbierane bezpośrednio na poziomie decyzji mózgu.

W tym czasie dzięki sprzężeniu zwrotnemu (drogą wzrokową, słuchową czy dotykiem) trenujący otrzymuje ciągłą informację o swoim aktualnym stanie i wynikach. Lekarz przy pomocy operatywnego warunkowania stymuluje pożądane i hamuje niepożądane pasma fal mózgowych zależnie od klinicznych objawów i wzorców EEG, ocenionego przed i w czasie treningu.

Celem treningu jest polepszenie czynności bioelektrycznej mózgu wraz z ukierunkowaniem i wzmocnieniem koncentracji uwagi, hamowania stanów nadmiernego pobudzenia (overarousal), stanów nadmiernego hamowania.(underarousal) lub obu równocześnie. Stany te osłabiają korową regulację zachowania. Co prowadzi z kolei do zaburzeń funkcji poznawczych, takich jak: koncentracja, uwaga, wola, zdolność planowania, zakończenia czynności, przewidywania swoich reakcji, ogólnej zdolności samokontroli danej osoby.

Stan wzbudzenia (ang. arousal) przejawia się w EEG:

  1. rozkładem widma EEG
  2. dominującymi częstotliwościami fal mózgowych

Jeśli kora jest dostatecznie zaktywowana, czuwająca i wzbudzona, w EEG uwidacznia się szum szerokopasmowy i bardzo małą rytmiczność. Nieodpowiednio zaktywowana kora mózgowa stymuluje wzrost zlokalizowanej i uogólnionej synchronii, okresowości w EEG, pojawianie się niskich częstotliwości w zakresie postsynaptycznego potencjału i w nadmiernej tendencji do wytworzenia ogniska padaczkowego. Aktywację kory można wytrenować za pomocą operatywnego uwarunkowania częstotliwości w zakresie beta czynności 13-18 Hz. Trening pobudza mechanizmy regulacyjne, biorące udział w aktywacji kory mózgowej. Powoduje zwiększenie amplitudy czynności beta chwilowym zwiększeniem synchronii zlokalizowanej. Wynikiem beta treningu jest polepszenie samoregulacji wzbudzenia, bez zwiększenia zlokalizowanej synchronii lub wyższej amplitudy beta w spoczynku. Tak więc trening powoduje zmiany stanu fizjologicznego w czasie rzeczywistym, ponadto trenuje zdolność zmiany stanów. Uogólnia się zdolność do zmiany stanów, ale nie uogólnia się stan, do którego wprowadza się trenującego podczas treningu. Nie oczekuje się długotrwałych zmian w EEG, jeśli na początku treningu nie wystąpiły wyraźne odchylenia. Jeśli EEG jest nieprawidłowe, pod wpływem biofeedbacku normalizuje się. Jeśli wyjściowy zapis EEG jest prawidłowy, trenujący również odnosi korzyści z treningu (potwierdzenie w treningach astronautów w NASA).

W zależności od problemów klinicznych trenuje się różne zakresy częstotliwości fal mózgowych. W defektach funkcji lewej półkuli trenuje się beta 1/nagroda przy 15-18 Hz, hamowanie 4-7 Hz i beta 2 powyżej 20 Hz, w ubytkach funkcji prawej półkuli trenuje się częstotliwość SMR 12-15 Hz przy hamowaniu theta i beta 2.

 

Trenowanie odbywa się przynajmniej raz w tygodniu, lepsze wyniki osiąga się przy treningach codziennych.

Wskazania do treningów:

  1. w stanie zdrowia
    Wiadomo, że z możliwości naszego mózgu wykorzystujemy zaledwie 10%. Trening może zwiększyć i polepszyć funkcje poznawcze z jednej strony, zaś z drugiej zrelaksować, wyciszyć lęk i agresję, polepszyć sen oraz zdolność do współpracy z innymi ludźmi. Trening zalecany jest dla tych osób, dla których stres jest codziennością, dla osób które szybko decydują, potrzebują nadzwyczajnego skupienia czy też podają nadzwyczajny wysiłek. Należą do nich osoby na stanowiskach kierowniczych, menadżerowie, przedsiębiorcy, kontrolerzy ruchu, piloci, policjanci, kierowcy, sportowcy wszystkich dyscyplin, artyści, muzycy, tancerze, piosenkarze, aktorzy i inni..
  2. w zaburzeniach psychologicznych i mikrouszkodzeniach OUN
    Wysoką skuteczność treningów w naprawie zaburzeń funkcji poznawczych takich jak zaburzenia uwagi, koncentracji, planowania, samooceny jak i zaburzenia snu, specyficzne zaburzenia uczenia i zaburzenia mowy powoduje, że treningiem EEG Biofeedback zajmuje się coraz więcej lekarzy na świecie. Jedną z przyczyn tego stanu jest wzrastający udział w populacji osób z mikrozaburzeniami funkcji ośrodkowego układu nerwowego. Stany takie, wg oceny WHO, będą najczęstszym problemem w następnych latach tego wieku (już w tej chwili występują u co 6 osoby w populacji). EEG Biofeedback jest adresowany szczególnie do osób (dzieci i młodzieży) z obniżoną zdolnością do zaprezentowania swoich osiągnięć i umiejętności, tremą, lękami, z agresywnością, z zaburzeniami procesu uczenia (dysleksja,dysgrafia), zaburzeniami zachowania, zaburzeniami snu, zaburzeniami uwagi, jej utrzymania i planowania swoich poczynań.
  3. w zaburzeniach psychosomatycznych w przebiegu wielu chorób oraz w zaburzeniach i chorobach psychiatrycznych i neurologicznych
    EEG Biofeedback stosuje się szczególnie w stanach paniki, tikach, w zaburzeniach przyjmowania pokarmu (bulimia, anoreksja), w terapii uzależnień (alkohol, narkotyki, gry i in.), również w alergiach, w dolegliwościach menopauzy, bólach przewlekłych, a także chorobach skórnych itd.

EEG Biofeedback jest również bardzo obiecującą metodą wspomagającą leczenie również w niektórych chorobach psychiatrycznych (schizofrenia, depresja, uzależnienia), jak i neurologicznych (padaczka, stany po urazach czaszki, stany po udarach mózgowych, w mózgowym porażeniu dziecięcym). Profesor Barry Sterman, który bywa nazywany ojcem EEG Biofeedback już w roku 1972 opublikował próbę zastosowania metody do wspomagania leczenia padaczki opornej na leczenie, bowiem trening polepsza elektryczną stabilizację kory mózgowej i tym może przyczynić się do zmniejszenia ilości napadów jak i zmniejszenia ilości leków przeciwpadaczkowych. Dalsze prace kliniczne ze szpitala w San Francisco wniosły poparcie tezy Profesora szczególnie w przypadkach padaczki z objawami ruchowymi ale nie tylko, również w padaczkach z napadami nieświadomości i innych.

 

Piśmiennictwo:

  1. Nash J.K. Treatment of attention deficit hyperactivity disorder with neurotherapy. Clin.Electroencephalography 2000:31,1,30-37
  2. Kaiser D.Effect of SMR-beta training on neurocognitive performance. Presented 1999 Winter Conference on brain function modification and training, Palm Springs CA
  3. C.A.Tozzo, L.F.Elfner, J.G.May Jr:EEG Biofeedback and relaxation training in the control of epileptic seizures. International Journal of Psychophysiology, 1988,6,185-194
  4. J.Faber, O.Zelinkova :Spectral analysis of EEG during rest and reading in normal and dyslexic children. Med.Sci.Monit.1996,2,4,461-465
  5. M.B.Sterman: Basic Concepts and clinical findings in the treatment of seizure disorders with EEG operant conditioning Clin.EEG 2000:31,1,45-55.
  6. N.C.Moore A review of EEG Biofeedback treatment of anxiety disorders. Clin.EEG 2000:31,1,1-6
  7. J.P.Rosenfeld: A EEG Biofeedback protocol for affective disorders Clin.EEG 2000,31,1,7-13
  8. D.L.Trudeau: The treatment of addictive disorders by brain wave biofeedback : a review and suggestions for future research.Clin.EEG 2000,31,1,13-23.
  9. J.Gruzelier: Self regulation of electrocortical activity in schizophrenia and schizotypy: a review Clin.EEG 2000,31,1,23-30
  10. R.W.Thatcher: EEG Operant conditioning and traumatic brain injury.Clin.EEG 2000,31,1,38-45
  11. M.Pakszys: EEG Biofeedback - metoda doskonalenia funkcji poznawczych /materiały IMID Warszawa 2000 r./

Michaela Pakszys, Waldemar Pakszys
Zakład Elektrofizjologii Instytutu Matki i Dziecka, Warszawa

Pracownia EEG i EEG Biofeedback
Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej dla Pracowników Wojska, Warszawa…”

Źródło: http://neuroterapia.livejournal.com/2250.html

« powrót do strony głównej
ESI Consulting - Tanie strony internetowe, Spozycjonowani.PL - Skuteczne pozycjonowanie